Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN
Ellen Laan

Wie: Ellen Laan (1962)
Wat: Hoogleraar Biopsychosociale determinanten van seksuele gezondheid (in de volksmond hoogleraar Seksuologie)
Studie: Psychologie
Eerste baan: Bollen pellen in de bollenschuur
Favoriete plek op de UvA: Mijn eigen werkkamer op het AMC
Onmisbaar: Compassie en empathie

Ellen Laan was de eerste van haar familie die ging studeren. Het werd Neerlandistiek, maar lerares Nederlands werd ze nooit. Ze raakt onverwacht gefascineerd door psychologie en neemt de beslissing om over te stappen. Samen met een medestudent wordt ze de eerste die onderzoek doet naar een seksuologisch onderwerp en ze raakt hierdoor gegrepen. Haar carrièrepad is uniek te noemen. In 2016 wordt ze hoogleraar aan de UvA en in 2017 hoofd van de afdeling Seksuologie in het AmsterdamUMC.

Wat vind jij zo bijzonder aan psychologie?

'Ik kwam er als student Neerlandistiek achter dat je over allerlei dingen kunt praten - dingen die ik als kind nooit echt had kunnen bespreken. In de kop van Noord-Holland, waar ik opgroeide, was de tendens: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg. Dat je complexe gevoelens zou kunnen hebben en dat je daar met andere mensen over kunt praten – in feite de klinische poot van het vak psychologie, dat was vreemd voor me. Wat psychologen deden wist ik dus niet goed, maar ik wist wél dat ik allerlei ingewikkelde gevoelens had. Nu denk ik dat mensen gelukkiger en verdraagzamer zijn als ze een betere psychologische hygiëne hebben. Soms gaat het zo. Je komt ergens mee in aanraking. En dan laat het je nooit meer los.'

Mensen die seksuele problemen zien als luxeproblemen slaan de plank mis.

En dan ga je specialiseren… in de seksuologie notabene. Verraste je dat?

'Ja. Ik had nooit gedacht dat ik zo gegrepen zou worden door de seksuologie. In het laatste jaar schreven we wat nu de masterthese heet. Samen met mijn medestudent Gerdy van Bellen klopte ik aan bij de nieuwe hoogleraar Walter Everaerd. Hij gaf de eerste cursus Seksuologie aan de UvA. We waren daardoor geïntrigeerd en zo werden we de allereerste studenten die onderzoek deden naar een seksuologisch onderwerp. Het was een psychofysiologisch onderzoek over de samenhang tussen gevoelens van seksuele opwinding en de genitale respons bij vrouwen. Die samenhang is veel minder sterk dan bij mannen. Mijn hypothese was dat de mainstream porno die er in die tijd beschikbaar was, en die nog steeds de boventoon voert, te eenzijdig is: zeer gericht op het genot van de man en niet op dat van de vrouw. Vrouwen krijgen door dit soort video’s wel een genitale respons, maar ze vinden het niet per se leuk om ernaar te kijken of herkennen zich niet in het typische pornoscript. Dat beïnvloedt hun seksuele beleving in negatieve zin. De belangrijkste bevinding uit deze studies was dat de genitale respons tot op zekere hoogte automatisch optreedt, of je dat nu wil of niet: ook als de context negatief is. Deze respons zegt dus niets over wat je wérkelijk wilt, zoals veel mensen nog steeds denken. We weten nu dat zo’n genitale respons ook optreedt in (levens)bedreigende situaties, zoals bij verkrachting. Hiermee draagt de kennis uit mijn onderzoek bij aan de verwerking van seksueel geweldservaringen. Aan mensen die genitaal responderen tijdens misbruik wordt nu uitgelegd dat zo’n respons niet betekent dat het toch geen misbruik was of dat je op enige manier schuldig bent aan wat er is gebeurd. Het kwam dus door ons werkstuk dat ik echt geïnteresseerd raakte in wetenschap.'

De UvA staat symbool voor vrijheid.

Jij bent een echte voorvechter van meer gelijkheid in seksueel plezier. Is dat echt nodig?

'Dat is zeker nodig. Mijn wetenschap, klinische zorg en onderwijsactiviteiten komen steeds meer samen in een vorm van activisme. Ik richt me nu op het grotere publiek met de boodschap dat mannen en vrouwen - als het gaat om seks - meer gelijk zijn dan verschillend, en dat het voor het seksuele welzijn van vrouwen én mannen beter is als er meer gelijkheid is in seksueel plezier. Ik vind het onacceptabel dat zo’n 10% van de vrouwen altijd pijn heeft bij gemeenschap, dat vrouwen die met mannen vrijen veel minder vaak een orgasme hebben dan de mannen met wie ze vrijen en dat zoveel vrouwen in hun leven te maken krijgen met seksueel geweld. Ik denk dat het idee dat mannen en vrouwen seksueel sterk van elkaar verschillen deze problemen in stand houden. Mensen die seksuele problemen zien als luxeproblemen slaan de plank echt mis. Er wordt ongelofelijk veel geleden door seksuele problemen en veel van dat leed wordt veroorzaakt door fundamentele misverstanden over wat seksualiteit is en hoe het werkt. Ook seksuele voorlichters zijn daarom voor mij een belangrijke doelgroep: veel leed kan worden voorkomen als mensen goed worden voorgelicht. Er is veel online informatie voorhanden die niet juist is en die het beeld versterkt dat seks op een bepaalde manier moet. Een groot deel van ons werk als seksuologen bestaat uit het weerleggen van aannames die niet kloppen.'

Gedrevenheid en eigenzinnigheid zijn kenmerkend voor de UvA.

Wat maakt de UvA voor jou bijzonder?

'De UvA staat symbool voor vrijheid. Ik vond de uitdaging mezelf intellectueel én emotioneel te ontwikkelen. Het beviel me goed aan de UvA en ik ben er nooit meer weggegaan. Ook gedrevenheid en eigenzinnigheid zijn kenmerkend voor de UvA. De gebouwen van de UvA zijn prachtig. Roeterseiland is bewonderenswaardig goed opgeknapt. Er zijn ook oude gebouwen die nog op het terrein staan, die mooi zijn geïntegreerd in het geheel. Het is knap dat je zo’n mega-operatie doet terwijl mensen er gewoon kunnen blijven studeren. Soms geef ik nog college in de zaal waar ik tijdens mijn studie Psychologie vaak kwam. Die is te midden van al die veranderingen steeds hetzelfde gebleven.'