Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

In 2015 werd de journalist Rubén Espinosa in Veracruz (Mexico) vermoord. Waarschijnlijk door de lokale politieke elite vanwege zijn kritische stukken. Espinosa was ook sleutelinformant in onderzoek van politicoloog Jos Bartman. Bartman onderzocht repressie in subnationale ondemocratische regimes en vond dat deze regimes erg kwetsbaar zijn voor negatieve publiciteit. Vrijdag 23 oktober promoveert hij aan de UvA op dit onderzoek.

cover van een magazine met foto van governeur Veracruz
Het artikel ‘Veracruz. Een wetteloze staat’, en een foto van de lokale gouverneur die hierin werd neergezet als crimineel, gemaakt door journalist Rubén Espinosa, zetten volgens Bartman kwaad bloed.

Wereldwijd zijn lokale journalisten die over onderwerpen als misdaad of corruptie schrijven, nu vaker het doelwit van moord dan oorlogscorrespondenten. Deze vorm van geweld zet de vrijheid van meningsuiting onder druk en is nauw verbonden met de wereldwijde democratische terugval waar we ons momenteel in bevinden. Als journalisten niet vrij over onderwerpen kunnen publiceren die van publiek belang zijn, kunnen stemgerechtigden ook hun opinies niet onbelemmerd vormen.

‘We kunnen dit geweld tegen journalisten alleen goed begrijpen als we ook naar subnationale politieke elites kijken die veel autonomie en macht hebben en die soms op ondemocratische wijze kunnen blijven functioneren ondanks democratisering op nationaal niveau’, stelt Bartman.

Lokale politieke elites krijgen steeds meer macht

‘Al een aantal decennia zien we dat wereldwijd centrale overheden steeds meer taken en bevoegdheden aan lagere overheden overdragen. Hierdoor hebben lokale politieke elites steeds meer macht gekregen’, legt Bartman uit. ‘Tegelijkertijd zijn centrale democratische instellingen - zoals rechtbanken, openbare ministeries en instellingen voor wetshandhaving - in nieuwe democratieën vaak lokaal niet goed vertegenwoordigd met een zwakke wetsuitvoering als gevolg. Hierdoor is er een mondiale klasse ontstaan van subnationale ondemocratische regimes die erg bekwaam zijn gebleken in het overleven van democratisering. Ze weten een sterke machtsongelijkheid tussen henzelf en lokale oppositiepartijen in stand te houden en schuwen repressie en geweld niet.’

Lokale politieke elites zien zich op twee fronten bedreigd

Subnationale ondemocratische regimes zijn machtig, maar niet soeverein. Wanneer deze regimes onderdeel zijn van een democratische staat, worden ze op twee fronten bedreigd, stelt Bartman: door lokale verkiezingen die ze kunnen verliezen en door ingrijpen van de nationale overheid en centrale instituties. Deze dubbele bedreiging maakt de positie van lokale politieke elites onzeker. Een onzekerheid die wordt versterkt door actoren als activisten en journalisten die belastende zaken kunnen blootleggen zoals corruptie en schending van mensenrechten.

‘En subnationale ondemocratische regimes hebben vaak veel lijken in de kast, doordat ze geregeld samen gaan met een zwakke uitvoering van de wet’, vertelt Bartman. ‘De lokale elite heeft er daarom baat bij de reikwijdte van belastende informatie te beheersen en gebruikt hiervoor meerdere machtsmiddelen zoals omkoping en onderdrukking.’

Onderzoek in Mexico en India

Bartman ging maandenlang het veld in en sprak in Veracruz (Mexico) en in Gujarat (India) met zowel de lokale politieke elite als journalisten en activisten. Een van zijn sleutelinformanten was de journalist Rubén Espinosa die in 2015 werd vermoord, de tiende kritische journalist in Veracruz die zo sinds 2011 de mond werd gesnoerd.

‘In eerste instantie wilde ik in zijn algemeenheid kijken hoe lokale politieke elites onderdrukking gebruiken om hun machtspositie te behouden’, vertelt Bartman. ‘In Veracruz was dezelfde politieke partij, de PRI, al 100 jaar aan de macht en dus een goed voorbeeld van zo’n elite. Door de moord op Rubén Espinosa verschoof mijn blik echter van hoe onderdrukking wordt ingezet naar de actoren die worden onderdrukt. Wat maakt hen zo kwetsbaar in subnationale ondemocratische regimes? Op wat voor manieren worden zij onderdrukt?’

Repressie is zelden één gebeurtenis en bovendien ondoorzichtig

Journalisten en activisten kunnen hun macht vergroten door belastende informatie naar de nationaal-publieke sfeer te verspreiden, door rechtstreeks verbinding te zoeken met centrale instellingen, en door compromitterende informatie te ‘bewijzen’, waardoor ontkenning onmogelijk wordt. ‘Maar noch lokale politieke elites, noch de actoren die belastende informatie verspreiden, weten precies wat de politieke elite boven het hoofd hangt als bepaalde informatie vrijkomt. Als je al 100 jaar aan de macht bent, zou je zeggen dat je wel redelijke comfortabel zit en ‘untouchable’ bent geworden. Maar door die onzekerheid geven lokale politieke elites wel degelijk om negatieve publiciteit en voeren een voortdurende repressie uit’, concludeert Bartman.

Copyright: Bartman
Non-statelijke partners knappen de vuile klusjes op Jos Bartman

Bartman ontdekte dat deze repressie zelden uit een enkele actie bestaat, maar incrementeel is: zware vormen van repressie volgen op ‘mildere’ vormen van repressie en pogingen tot omkoping. Bovendien wordt repressie, vooral de gewelddadige vormen, op een ondoorzichtige manier uitgeoefend door de samenwerking met non-statelijke partijen. In Mexico speelt de georganiseerde misdaad bijvoorbeeld een belangrijke rol, zoals de groep Los Zetas waarvan duidelijk is dat zij vooral journalisten bedreigen en sterke banden hebben met de lokale overheid. In India bleken NGO’s een belangrijke partner in onderdrukking. ‘En dan moet je niet aan organisaties als Humanitas denken’, licht Bartman toe, ‘maar aan hindunationalistische NGO’s die nauwe banden met bepaalde politieke partijen onderhouden en de vuile klusjes voor hun opknappen.’

Een beter inzicht in de kwetsbaarheden van bepaalde actoren

‘Fenomenen als onderdrukking van deelnemers aan demonstraties zijn niet de enige mogelijke indicator voor de mate waarin subnationale politieke elites aan onderdrukking doen’, sluit Bartman af. ‘Uiteindelijk hoop ik met dit onderzoek iets toe te voegen aan het begrip van tragische gebeurtenissen zoals moorden op journalisten in Veracruz. Hoewel dit begrip niet meteen tot verbetering zal leiden, kan het wel een beter inzicht geven in de kwetsbaarheden van bepaalde actoren, en de verantwoordelijkheden van anderen.’

Promotiegegevens

Jos Bartman: The Repression of Boundary-Blurring Actors in Subnational Undemocratic Regimes. Empirical Explorations in Veracruz and Gujarat. Promotor is prof. dr. Marlies Glasius. Copromotor is dr. Imke Harbers.

Tijd en locatie

De promotie vindt plaats op vrijdag 23 oktober om 11.00 uur in de Aula van de UvA. Vanwege de coronasituatie is het bijwonen van de promotie alleen mogelijk op uitnodiging, maar de promotie kan ook live online worden gevolgd. De link wordt enkele dagen voor de promotie in de agenda op de website opgenomen.